Działanie uwagi

Badanie eksperymentalne uwagi dało nam cenną wiedzę o tym, jaki jest przebieg życia psychicznego w stanie uwagi. Dwie rzeczy tu zaznaczymy.

(1) Uwaga nie może być skupiona na jednej rzeczy przez czas dłuższy. Fale uwagi podnoszą się i opadają w szybkim tempie; uwaga fluktuuje. Najdłużej uwaga może się zatrzymać na jednym przedmiocie w przeciągu 24 sek., przeciętne zaś trwanie uwagi nie przekracza 5 – 6 sek. Często wprawdzie wydaje się nam, że skupiamy uwagę na jednym przedmiocie przez czas dłuższy (gdy czytamy książkę lub słuchamy muzyki); lecz w rzeczywistości przedmiot uwagi wciąż się zmienia, tylko zmiany te nie zostają przez nas dostrzeżone.

 (2) Nie możemy obejmować uwagą jednocześnie wielu rzeczy. Gdyby nam przedłożono kolumnę liter, ułożonych przypadkowo, na przeciąg 2 – 3 sekund, to w ciągu takiego krótkiego przebłysku uwagi moglibyśmy przeczytać zaledwie 4 lub 5 liter. Grzbiet fali uwagi nie może pomieścić jednocześnie więcej, niż 4 do 5 postrzeżeń. Natomiast – rzecz to bardzo dla życia psychicznego doniosła – w przeciągu tego samego czasu możemy przeczytać 4 – 5 znanych i krótkich wyrazów równie łatwo, jak poprzednie 4-5 liter. Świadczy to, że czytanie krótkich wyrazów opiera się na ogólnym wrażeniu, na ujęciu wyglądu całego wyrazu, nie zaś na jakimś sylabizowaniu przez zestawianie poszczególnych liter.

Nie moglibyśmy czytać tak szybko, jak to czynimy w rzeczywistości, gdybyśmy czytali litera po literze. Wyjaśnijmy to na przykładzie. Czytając jakieś dzieło o faunie Australii, spotykam wyraz ornithorliyncus. Przypuszczalnie dwie lub trzy litery tego wyrazu widzę wyraźnie, następne dają mi tylko niejasne wrażenie szeregu małych i większych liter, wreszcie ujmuję wyraźnie i jasno końcowe eus. Wobec tego, że przy czytaniu czynne są tendencje nerwowe, odpowiadające mej wiedzy o Australii, zespół powyższych wrażeń wystarcza zupełnie do ujęcia całego wyrazu ornithorliyncus.

Gdybyśmy czytali litera po literze, nie przeoczalibyśmy tak łatwo omyłek drukarskich. Ponieważ zaś czytamy, opierając się na ogólnym wrażeniu, jakie daje wyraz, jedna błędnie postawiona litera nie zostaje dostrzeżona – nie zwraca na siebie uwagi.