Eksperyment w psychologii cz. 2

psychologia9Chcemy, przypuśćmy, zbadać eksperymentalnie, w jaki sposób tworzy się wyobrażenie drukoioanego wyrazu,—chcemy dowiedzieć się, czy wyraz ten czytamy litera po literze, czy też ujmujemy wprost jako całokształt, czy wreszcie ujmujemy i całokształt i niektóre poszczególne litery. Bezpośredniemi warunkami powstania wyobrażenia są procesy w tylnej części kory mózgowej, dokąd nerw wzrokowy przesyła podrażnienia optyczne. Procesy w korze mózgowej są poza sferą naszego bezpośredniego oddziaływania. Zależą one jednak (1) od podrażnień, działających na oko, (2) od stanu reszty kory. (W § G widzieliśmy, że sploty komórek, wysyłających i otrzymujących podrażnienia, są połączone włóknami nerwowymi; stosuje się to do wszelkich możliwych splotów, więc i do tych, które połączone są z okiem, uchem, ustami, skórą i t. p.). Podrażnienia zaś możemy poddać kontroli, możemy bowiem stosować różne bodźce zewnętrzne,—w danym wypadku wyrazy drukowane— możemy przy tym w wyrazie zmieniać i opuszczać poszczególne litery; możemy również każdorazowo opisać charakter bodźca tak, iż inni psychologowie mają możność powtórzenia naszego eksperymentu. Z drugiej strony, staramy się utrzymać resztę kory w jednakowym stanie, (1) usuwając bodźce postronne. W tym celu, naprz., eksperyment wykonywamy w ciemnym pokoju, rzucając wyraz na ekran. (2) Czynimy wszystko możliwe, aby zachować jednostajne usposobienie psychiczne osoby, poddawanej eksperymentowi; wiemy bowiem, że, skoro pozwolimy wędrować naszym myślom, powstaną w innych częściach mózgu nowe procesy, i równowaga zostanie zachwiana.

poznań usuwanie śmieci

Rzecz jasna, że do wykonania eksperymentu psychologicznego potrzeba przeważnie dwu osób. „Podmiot” lub „obserwator” dokonywa introspekcji, „eksperymentator” układa warunki. W przytoczonym powyżej wypadku obserwator miałby za zadanie przekonać się przez introspękcję, w jaki sposób przyczyniają się różne bodźce do wytworzenia badanego wyobrażenia. Zadaniem eksperymentatora byłoby ustawienie latarni, utrzymanie jednakowego usposobienia obserwatora i opisanie charakteru bodźców stosowanych, oraz spostrzeżonych u obserwatora objawów (wyrażających się w przypadkowych uwagach, niepokoju) jego wewnętrznego usposobienia.

W ten sposób introspekcja może odbywać się we wzorowych warunkach: psycholog może eksperymentować. Dwa warunki eksperymentu, bodziec (1) i usposobienie psychiczne (2) mogą być powtarzane i regulowane. Jeżeli tylko zostały należycie opisane, każdy psycholog na własną rękę może przekonać się, czy wyniki, otrzymane przez innego psychologa, były słuszne. Każdy bowiem może powtórzyć tę samą obserwację w dokładnie tych samych warunkach. Jeżeli pewna liczba psychologów po długim eksperymentowaniu osiągnie ten sam wynik, wówczas wynik ten staje się faktem psychologicznym o naukowej wartości.

poznań usuwanie śmieci