Objawy cielesne uczucia cz. 3

„Czujemy swą siłę” i jesteśmy rzeczywiście silniejsi, niż zazwyczaj, gdy gniewamy się szczerze i słusznie (gniew przyjemny). Smutek przytłacza, przygnębia nas, czyni słabszymi, niż zwykle. Chcąc ściśle mierzyć powyższe objawy cielesne, musimy posługiwać się złożonymi instrumentami naukowymi. Lecz nawet na zasadzie codziennego doświadczenia możemy przekonać się o ich istnieniu. Rzecz ciekawa, że utalentowani powieściopisarze, opisując objawy uczuć swoich bohaterów, mówią właśnie o tych objawach cielesnych.

Jedynie za pomocą introspekcji możemy ustalić związek pomiędzy objawami cielesnymi a zjawiskami uczuciowymi. Najpierw konstatujemy ten związek w odniesieniu do własnych przeżyć, i dopiero na tej zasadzie mamy prawo, na podstawie tych samych objawów, zauważonych u innego osobnika, wnioskować o tym, że przeżywa on w danej chwili pewne uczucia. Rozważenie pewnych różnic zasadniczych pomiędzy czuciem i uczuciem — elementami świadomości — ułatwi nam, być może, zadania introspekcji.