Uczucie i czucie cz. 5

W ten sposób możemy należycie przeprowadzić introspekcję; rozłożyć na części składowe całość stanu uczuciowego i odróżnić czucia ustrojowe od osobistego i subiektywnego zabarwienia uczuciowego. Jeżeli działanie bodźca często się powtarza, odpowiadające mu czucia zrastają się coraz bardziej z całością życia psychicznego,, aż wreszcie stają się nieodzownymi składnikami świadomości; zabarwienie uczuciowe, czuciu temu towarzyszące, słabnie stale […]

Uczucie i czucie cz. 4

Czucia odpowiadają zewnętrznym rzeczom i zjawiskom, reprezentują je w świadomości; moje czucie barwy niebieskiej oznacza dla mnie niebo, czucie ciśnienia, stół i t. p. Uczucia nie są ustosunkowane w ten sposób do przedmiotów zewnętrznych; są one zupełnie bierne, nie reprezentują przedmiotów zewnętrznych i nie mają przedmiotowej treści. Możemy jednak wytworzyć sobie pojęcie o uczuciu, inaczej […]

Uczucie i czucie cz. 3

Zabarwień uczuciowych nigdy nie uważamy za coś fizycznego. Gdy mówimy o „nieprzyjemnych nowinach”, nie rozumiemy przez to, że nieprzyjemność leży w samej nowinie, że jest jej cechą; przeciwnie, mamy na myśli „nowiny, które nam przykrość sprawiają”, „nowiny dla nas nie przyjemne”. Gdy mówimy przyjacielowi, że dana książka jest „interesująca”, chcemy przez to powiedzieć, że książka […]

Uczucie i czucie cz. 2

Zespół bodźców, który wywołuje odpowiedni zespół czuć, może jako całość być bądź przyjemnym, bądź nieprzyjemnym, bądź obojętnym: nie może być jednak jednocześnie przyjemnym i nieprzyjemnym. Innymi słowy: w skład świadomości mogą wchodzić jednocześnie wszelkiego rodzaju czucia: wzrokowe, słuchowe, dotykowe, ustrojowe, natomiast zabarwienie uczuciowe świadomości jest jednorodne, mianowicie przyjemność lub nieprzyjemność, zabarwia cały prąd procesów czuciowych […]

Uczucie i czucie cz. 1

Doznać czuć i uczuć, to najlepsza droga do poznania różnicy, zachodzącej pomiędzy czuciem i uczuciem. Lecz sformułowanie pewnych różnic między tymi dwoma rodzajami doznań ułatwi nam ich introspekcję. Nie możemy tu podać wszystkich różnic, ponieważ niedostatecznie jeszcze znamy życie psychiczne. Już teraz jednak możemy zrozumieć trzy następujące różnice. Czucie powstaje przez podrażnienie poszczególnego narządu; zabarwienie […]

Objawy cielesne uczucia cz. 3

„Czujemy swą siłę” i jesteśmy rzeczywiście silniejsi, niż zazwyczaj, gdy gniewamy się szczerze i słusznie (gniew przyjemny). Smutek przytłacza, przygnębia nas, czyni słabszymi, niż zwykle. Chcąc ściśle mierzyć powyższe objawy cielesne, musimy posługiwać się złożonymi instrumentami naukowymi. Lecz nawet na zasadzie codziennego doświadczenia możemy przekonać się o ich istnieniu. Rzecz ciekawa, że utalentowani powieściopisarze, opisując […]

Objawy cielesne uczucia cz. 2

Eksperyment potwierdza w zupełności powyższe przypuszczenie. Istnieją aż cztery sposoby przekonania się, na zasadzie ogólnego zachowania się ustroju, która z dwóch jakości uczuciowych zabarwia w danej chwili świadomość. Poznajemy to po stanie pulsu, po stanie oddechu, po objętości ciała, po rozporządzalnej sile mięśni. Gdy doznajemy uczucia przyjemności, puls jest silny, przy uczuciu nieprzyjemności — słaby. […]

Objawy cielesne uczucia cz. 1

Każdemu zjawisku psychicznemu odpowiada pewien objaw cielesny; innymi słowy, istnieją zawsze pewne znaki czy wskaźniki cielesne, które, jeśli jesteśmy dobrymi obserwatorami, informują nas, że pewien proces psychiczny zachodzi w świadomości osoby, którą obserwujemy. Objawami czuć i wyobrażeń są ruchy, z których najpospolitszym jest mowa. Mowa bowiem ze strony fizjologicznej jest szeregiem ruchów; ruchy mięśni krtani […]

Stan uczuciowy cz. 4

Poddajmy introspekcji jakiś stan uczuciowy — powiedzmy „uczucie” senności — a przekonamy się, że stan ten składa się z czuć i zabarwienia uczuciowego. Senność zaczyna się, po stronie czuciowej, od uczucia ciśnienia w górnych powiekach, łechtania w krtani, które wywołuje ziewanie (splot czuć mięśniowych), i wreszcie od czucia ciśnienia w tylnej części szyi (głowa cięży). […]