Spostrzeżenia psychologiczne podczas zasypiania cz. 22

Tak np. gdy przeczytam wyraz „litera,” to zrozumiem go tak dobrze i tak prędko jak wyraz: „alfabet”, a tymczasem pierwszy wyobraża tylko jeden znaczek, podczas gdy drugi przedstawia cały ich szereg. Lecz ponieważ liczba cech zasadniczych (n) alfabetu w świadomości uprzytomnionych, nie potrzebuje być większą od liczby zasadniczych cech litery, więc wyobrażenie alfabetu, które jest streszczeniem szeregu wyobrażeń wszystkich liter, zajmie mi tylko tyle czasu, co i samo wyobrażenie litery, a nawet nie więcej od wyobrażenia szczegółowego jednej litery a lub b.

Łatwo już teraz zauważyć, iż takie streszczanie jest uogólnianiem, jest wnoszeniem ze szczegółów o ogóle że zaś takie wnoszenie nazywamy indukcją, więc nasze streszczone przypomnienia są także podstawy; wszelkiej indukcji. Dodajmy wreszcie, że ponieważ tak zwana obserwacja wewnętrzna wymaga zarówno przytomności umysłu, jak i uogólniania indukcyjnego faktów psychologicznych, że więc i ona ma za podstawę władzę streszczania w przypomnieniu.

Jeżeli wszystkie powyższe doświadczenia i sprawdzenia odbywają się w normalnych warunkach, tj. bez jakiegoś wyjątkowego rozbudzenia myśli i fantazji, to mają ono za skutek: większą niż przedtem nieruchomość ciała, i znużenie umysłu jednostronną abstrakcyjną pracą. To też ze wszystkich psychologicznych sposobów przyśpieszania snu, jakkolwiek sposoby te w ogóle słabymi są tylko środkami, uważam za najlepszy: świadome liczenie oddechów.