Uwaga jako stan świadomości

Mamy tu zastanowić się nad tym, czym jest uwaga jako fakt psychologiczny – mamy wskazać na zasadzie introspekcji, czym różni się stan uwagi od stanu nieuwagi.

W stanie nieuwagi, gdy marzymy, dając swobodny bieg wyobraźni – prąd świadomości ma poziom równy, jednostajny. Każde nowo powstające wyobrażenie nie jest ani mniej, ani więcej ważne od poprzednich. Wszystkie fale prądu świadomości mają jednakową wysokość. W stanie uwagi zaś powstają, że tak powiem, dwa różne poziomy prądu. Jeden to poziom wyobrażeń, ku którym skierowuje się uwaga, drugi to poziom wyobrażeń, od. których uwaga się odwraca. Nie możemy bowiem jednocześnie objąć uwagą wszystkich wyobrażeń, znajdujących się w świadomości: „pole” uwagi jest ograniczone tak, iż jedne wyobrażenia muszą ustępować na korzyść innych. Wyobrażenia, ku którym zwraca się uwaga, korzystają niejako z przywileju: poziom ich fal wznosi się ponad przeciętny poziom prądu. Wyobrażenia, nieobjęte uwagą, ulegają zahamowaniu: ich fale przepływają leniwie poniżej przeciętnego poziomu.

Wzniesienie się fali, przedstawiającej wyobrażenie, objęte uwagą, oznacza trzy rzeczy. Wyobrażenie to staje się jaśniejsze, niż inne wyobrażenia, istniejące jednocześnie w świadomości; występuje ono w postaci określonej i wyraźnej, podczas gdy wyobrażenia, nieobjęte uwagą, są niejasne. Wyobrażenie to trwa dłużej niż inne: te znikają, gdy tamto wciąż jeszcze jest obecne w świadomości. Jest bardziej wartościowe, niż inne. Jest bowiem bardziej „sugiestyjne”, poddaje nowe wyobrażenia; łatwiej je przypomnieć: będziemy mogli z łatwością je odtworzyć, podczas gdy wyobrażenia nieobjęte uwagą, znikają ze świadomości bezpowrotnie.

Można łatwo sprawdzić introspekcyjne wszystkie powyższe trzy własności.